Kiblenin Iki Kez Değiştirilmesi

[Kanuni45]

KIBLENİN İKİ KEZ DEĞİŞTİRİLMESİ








Müslümanlar, Mekke döneminde (1. Mekke Dönemi veya Mekki Dönem'de denir) Kabe'ye dönerek namaz kılarlardı. Medine döneminin başlarında kıble kuzeye (Kudüs'e) çevriliyor. Bilindiği gibi yahudilerin kutsal şehri Kudüs'tür. Yaklaşık 17 ay sonra kıble tekrar eski yerine yani Kabe'ye çevriliyor. Peki kıble neden bir o yana bir bu yana çevrilmiştir? Bu değişiklikleri anlayabilmek için o dönemin tarihsel kayıtlarını, Muhammed'i ve Kuran'ı incelemek gerekmektedir.

Yaklaşık on yıllık 1. Mekke döneminde başarısız olup, canını kurtarmak için Medine' ye kaçan Muhammed, bu şehirde başarılı olmak için Yahudileri kendi safına çekmeye çalışır. Kuran' a Musa ile ilgili ayetler koyar, onu da peygamber olarak kabul eder. En önemlisi ise kıble Kudüs yapılır, namazlarda Kudüs'e dönülür. Bilindiği gibi Yahudilerin kutsal kenti Kudüs'tür. Ancak Yahudiler İslama ilgi göstermez. Göstermek şöyle dursun Muhammed ile dalga geçmeye başlarlar. Bunun üzerine Muhammed yahudileri kendisine inandırtamayacağını anlayınca sinirlenir ve kıbleyi Kudüs' den tekrar Kabe' ye çevirir. Bu konuda Bakara Suresi'nin 145. ayetinde bazı ipuçları bulmaktayız :

"Yemin olsun ki resulum! Sen kendilerine kitap verilenlere (Ehli kitap-Yahudiler) her türlü ayeti getirsen yine onlar sana uyup kıblene dönmezler; sen de onların kıblesine dönecek değilsin. Onlar da biribirlerinin kıblesine dönmezler. Sana gelen ilimden sonra eğer sen onların arzularına uyacak olursan, işte o zaman sen hakkı çiğneyenlerden olursun."

Bakara 145. ayet görüldüğü gibi kıblenin Kabeye çevrilmesi olayı ile ilgilidir. Ayetin başındaki allahın yemin etmesinin mantıksızlığını pas geçelim. Yukarıdaki ayette Kuran' ın "tanrısı" diyor ki: "..onlar senin kıblene dönmezler, sen de onlarinkine dönme" ! Yani yahudiler Muhammed'e uymadılar diye onlara kızarak kıbleyi değiştiriyor! Şu soru akla geliyor: Eğer uysalardı kıbleyi değiştirmeyecek mi idi? Peki 17 ay boyunca kıble neden Kudüs idi? Yahudilerin Muhammede uymayacağını allah önceden bilmiyor muydu? En başından beri kıble Mekke (Kabe) olamaz mı idi? Ayette tam bir kızgınlık ve kulis havası hakim:

"...kıblene dönmezler, sen de onların kıblesine dönecek değilsin."

Ayetin son kısımında da Muhammed sözüm ona allah tarafından uyarılıyor:

"...eğer onların arzularına uyacak olursan hakkı çiğneyenlerden olursun".

Muhammedin bu kısmı koymasındaki amaç kendisini çevresindeki müslümanlardan gelen "kıble neden değişti?" sorgusundan kurtarmaktır. "Bu kararın kesinliği konusunda allah beni böylesine uyardı" diyebilmek için eklemiştir son kısmı belliki. Bu kısım da gerçekten ilginçtir şöyle ki,"allah", elçisinden şüphe mi duyuyor ki onu uyarıyor. Üstelik bu sıralarda Muhammed en azından oniki yıllık tecrübeli bir "peygamber"! Açıkça anlaşılıyor ki "allah" da Muhammede şüpheyle bakıyor ve "onların arzularına uyacak olursan (onların kıblesine), hakkı çiğneyenlerden olursun" diyor. Eğer Muhammed'in allahın emrini çiğneme ihtimali olmasaydı herhalde "allah"(!) bu uyarıyı yapmazdı.

Bakara 142. ayet ise:

"İnsanlardan bir takım beyinsizler, "Önceki kıblelerinden onları çeviren nedir?" diyecekler..." diye başlıyor.

Müslümanların rahman ve rahim gibi sıfatlar atfettiği tanrısı nedense bu ayete küfrederek başlıyor!! Kıblenin değişmesiyle ilgili gayet haklı şüpheleri ve soruları olan müslümanlara "beyinsizler" diyerek küfrediyor Kuranın tanrısı!

Şüphesiz ki aslında kızan, küfreden Muhammed'dir. Yahudileri Müslüman yapamayışının hayal kırıklığını Kuran'a aksettirmiştir. Kendi taraftarlarından gelen soru ve eleştirilere bile tahammül edememiştir.



Muhammed'in 17 ay Mescid-i Aksa'yı (Kudüs) kıble olarak kullandığına, daha sonra bir gün ikindi namazını kıldırırken tam namazın ortasına geldiği bir sırada, Yüzünü çevirmek suretiyle kıbleyi değiştirdiğine dair birkaç kaynak;
Tecrid-i Sarih, Diyanet terc., No: 38 ve 256; Buhari, iman, 30; Namaz, 31, Sa/cara tefviri 12-18; Müslim, Mesacid, No: 525; Buhari ve Müslim Hadisleri, el-Lü'lüü ve 1 Mercan, No: 302-303; Tirmizi, Salat, No: 138/340 ve Bakara tefsiri, No: 2962; Nesai, Salat, 22 No: 486; Vahidi, age, Bakara Suresi, 144. ayet; Diyarbekiri, Tarihi Hamis, 1/367.

[Kanuni45]

Peygamberimiz, Mekke'de bulunduğu sırada, Mescid- i Harama, Kâbe'ye doğru namaz kılıyordu. Sonraları Mescid-i Aksa'ya doğru namaz kılması emredildi.1 Fakat Mescid-i Aksa'ya doğru namaz kılarken Kâbe'yi de önünde alıyor, her iki kıbleyi birleştiriyordu.

Medine'ye hicretten sonra, her iki tarafa dönmek mümkün olmadı, çünkü Kâbe güneyde kalmıştı, Mescid- i Aksa kuzeyde idi. On yedi ay kadar Mescid-i Aksa'ya dönerek namaz kıldı. Bu arada Yahudiler, "Bizim kıblemiz olmasa, Muhammed ve ashabının kıblesi de olmazdı. Biz gösterinceye kadar kıblelerinin neresi olduğunu bile bilmiyorlardı" şeklinde dedikodu yaptılar.

Bu laflar Peygamberimizi üzüyordu. Başını sık sık semaya çeviriyor, dua ediyor, vahiy bekliyordu. Bir gün Medine'de Mescid-i Kıbleteyn'in bulunduğu Benî Seleme semtinde 30 kadar sahabesiyle ikindi namazını kılarken, kıblenin değiştiği emri geldi: "Yüzünün sık sık semaya çevrildiğini muhakkak ki Biz görüyoruz. Seni hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. Artık yönünü Mescid-i Haram yönüne çevir. Nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa çevirin. Kendilerine kitap verilen Hıristiyan ve Yahudiler de bilirler ki, bu emir Rablerinden gelen hakkın ta kendisidir. Allah onların yaptıklarından habersiz değildir."2

Bu esnada Peygamberimiz namazın iki rekâtını kuzeyde yer alan Mescid-i Aksa'ya dönerek kılmıştı, son iki rekâtını da tam ters istikamet olan güneye, Kâbe'ye yöneldi, cemaat de o anda hemen Peygamberimizin arkasına geçtiler, namazlarını tamamladılar. Peygamberimiz Mescid-i Aksa'ya doğru namaz kıldığı zaman Yahudiler ve Hıristiyanlar seviniyordu. Kıble Kâbe'ye çevrilince bozuldular. Bazı Yahudi bilginleri Peygamberimize giderek, "Ya Muhammed! Devam ettiğin kıbleden seni döndüren nedir?

Bu zamana kadar üzerinde bulunduğun kıbleye tekrar dön, biz de sana tâbi olalım, seni taklit edelim" dediler. Buna cevap olarak Bakara Suresi'nin 142. ayeti nazil oldu: "İnsanlardan birtakım beyinsizler, 'Müslümanları şimdiye kadar yöneldikleri kıbleden çeviren nedir?' diyecekler. Sen onlara de ki: Doğu da, Batı da Allah'ındır. O dilediğini dosdoğru bir yola iletir."

Kıblenin değiştirilmesi Peygamberimizin şanını yüceltirken, aynı zamanda bir imtihan özelliği de taşıyordu. Âyette anlatıldığı gibi gerçek mü'minlerle münafıklar birbirinden ayrıldı. "Senin yöneldiğin Kâbe'yi, Peygambere uyanlarla, gerisin geri dönenleri ayırmak için kıble yaptık. Kıblenin bu şekilde değişmesiyse, Allah'ın hidayet nasip ettiği kimselerden başkasına pek ağır gelir. Yoksa Allah, kıbleyi değiştirmekle imanınızı zayıflatacak ve önceki kıbleye yönelerek kıldığınız namazları iptal edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara karşı pek şefkatli, pek merhametlidir." 3

Nitekim kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi sonucunda henüz imanın tadını tam alamamış birçok münafık bunu içlerine sindiremediler. "Muhammed'in dini hak olsaydı, kıblesini değiştirip durmazdı" diyerek dinden döndüler.4 Güzel bir yorumla, kıble ve Kâbe nurlu bir sütundur. Gökleri Arş'a kadar bağlamıştır. Dünyayı da yeryüzünün derinliklerine kadar delerek kâinatın nurlu bir sütunu olmuştur. Eğer aradan perde kalkacak olsa gözünün yaydığı ışınlar namazın her bir hareketinde kıblenin bizzat kendisiyle temas edecek ve el sıkışacaktır.5

1 İbn Cerir et-Taberî, 2:4-5.
2 Bakara Sûresî, 2:144.
3 Bakara Sûresi, 2:143.
4 Mehmed Vehbi. Hülâsatü'l-Beyan, 1:249.
5 Bediüzzaman, Muhakemât, s. 50-51.