beyazak
03-10-2006, 01:14
İTÜ emekli öğretim üyesi Prof .Dr.Sayın İhsan Ketin'in 1982 yılında Bilim ve Teknik dergisine yazdığı bir yazıdan özetlenmiştir. İhsan Ketin, Kuzey Anadolu Fayını tanımlayan bilim adamı olarak bilinir.
Bir yerdeki maden zenginliği jeolojik oluşumla ilgilidir.Metalik madenlere kristalin derinlik kuyularında ve başkalaşım taşların bulunduğu yerlerde rastlanır.Kömür karasal tortul alanların madenidir.Petrol, özel nitelikte denizel tortuların birikim alanlarında bulunur.Bu taş-kaya grupları her ülkede az-çok bulunur.Doğal kaynak olarak değerlendirilmeleri ise rezerv miktarı ve özelliklerine bağlıdır.
Türkiyenin jeolojik yapısı dikkate alındığında çok çeşitli metalik ve metalik olmayan madenlere rastlanır.Mağma içinde her çeşit maden kristal-katı, sıvı ve gaz halde bulunur.Mağma yerkabuğu içine sokularak katılaşır,derinlik taşlarını oluşturur,okyanus tabanlarından açığa çıkarak katılaşır.Yeryüzüne kadar çıkarak mağmatik-katılaşım taşları oluşturur.Bu tür mağmatik taşlarda metalik madenlere rastlanır.
Türkiyenin yerkabuğunu oluşturan taşlar ile madenlerin dağılışı şöyledir
1-Bazalt yapılı derinlik taş oluşumları yaklaşık 25 000 km2 alan (%3) alan kaplar.Kromit (Cr) yatakları buralarda yaygındır.Bazalt derinlik taş örnekleri peridotit,serpantinit ve gabrodur.Muğla, Eskişehir-Kütahya-Balıkesir çevreleri, Nur dağları çevresi,Elazığ ve Erzincan civarında geniş alanlar kaplar.Daha küçük alanlarda yaygın olarak bulunur.Türkiyenin kromit yatakları dünya ölçeğinde önemlidir.Kromdan paslanmaz çelik ve askeri amaçlı çelik üretiminde faydalanılır.
2-Asit bileşimli derinlik taşlar granit,granodiyorit ve siyenittir. Bu tür taşlarda demir,volfram,çinko,gümüşlü kurşun,antimuan ve molibden metalleri bulunur. Yaklaşık 15 000 km2 alan (% 2) kaplayan asit derinlik taşlar küçük alanlarda yaygın olarak bulunur.Eskişehir,Bursa,Balıkesir,Bolu,Yozgat,Kırı kkale,Elazığ ve Divriği çevresinin taşlarıdır.
3-Başkalaşım-metamorfik taşlar 70 000 km2 alan (%9) kaplarlar. Demir,alüminyum,bakır.çinko,kurşun,altın,cıva,uran yum,manganez,antimon ve molibden bu tür taşlarda yaygındır.Edirne,Güney Marmara,Aydın,İçbatı Anadolu,Anamur,Konya,Kastamonu,Yozgat,Sivas,Amasya ,Malatya,Bingöl,Muş,Bitlis ve Van çevrelerinde bu tür taşlara rastlanır.
4-Yerüstü volkanik taşlar yaklaşık 85 000 km2 alan %(10.5) kaplar.Perlit-incitaşı bu tür taşlarda yaygın olarak bulunur.Kuzey Ege,Çanakkale çevresi,Kızılcahamam-Bolu arası,Kapadokya,Hatay ve Erzurum-Kars çevresi, Van Gölü batısında rastlanan taşlardır.
5-60-20 milyon yıl yaşlı 3.Zaman-Tersiyer taşlarda linyit,bor,jips,kayatuzu gibi madenler bulunmaktadır.Bu alanlar yaklaşık 120 000 km2 alan (%15) kaplamaktadır. Zonguldak-Amasra çevresindeki 1.Zaman taşlarında taşkömürüne rastlanır.
6-Petrol oluşum alanları Güneydoğu Anadolu-Adıyaman çevresi,Trakya,Adana ve Tuz Gölü çevresindedir. Yaklaşık 80 000 km2 alan kaplamasına rağmen rezerv yönünden fakirdir.
7- Mardin Mazıdağda 2000 km2 lik alanda fosfat kayalarına rastlanır.
Bir yerdeki maden zenginliği jeolojik oluşumla ilgilidir.Metalik madenlere kristalin derinlik kuyularında ve başkalaşım taşların bulunduğu yerlerde rastlanır.Kömür karasal tortul alanların madenidir.Petrol, özel nitelikte denizel tortuların birikim alanlarında bulunur.Bu taş-kaya grupları her ülkede az-çok bulunur.Doğal kaynak olarak değerlendirilmeleri ise rezerv miktarı ve özelliklerine bağlıdır.
Türkiyenin jeolojik yapısı dikkate alındığında çok çeşitli metalik ve metalik olmayan madenlere rastlanır.Mağma içinde her çeşit maden kristal-katı, sıvı ve gaz halde bulunur.Mağma yerkabuğu içine sokularak katılaşır,derinlik taşlarını oluşturur,okyanus tabanlarından açığa çıkarak katılaşır.Yeryüzüne kadar çıkarak mağmatik-katılaşım taşları oluşturur.Bu tür mağmatik taşlarda metalik madenlere rastlanır.
Türkiyenin yerkabuğunu oluşturan taşlar ile madenlerin dağılışı şöyledir
1-Bazalt yapılı derinlik taş oluşumları yaklaşık 25 000 km2 alan (%3) alan kaplar.Kromit (Cr) yatakları buralarda yaygındır.Bazalt derinlik taş örnekleri peridotit,serpantinit ve gabrodur.Muğla, Eskişehir-Kütahya-Balıkesir çevreleri, Nur dağları çevresi,Elazığ ve Erzincan civarında geniş alanlar kaplar.Daha küçük alanlarda yaygın olarak bulunur.Türkiyenin kromit yatakları dünya ölçeğinde önemlidir.Kromdan paslanmaz çelik ve askeri amaçlı çelik üretiminde faydalanılır.
2-Asit bileşimli derinlik taşlar granit,granodiyorit ve siyenittir. Bu tür taşlarda demir,volfram,çinko,gümüşlü kurşun,antimuan ve molibden metalleri bulunur. Yaklaşık 15 000 km2 alan (% 2) kaplayan asit derinlik taşlar küçük alanlarda yaygın olarak bulunur.Eskişehir,Bursa,Balıkesir,Bolu,Yozgat,Kırı kkale,Elazığ ve Divriği çevresinin taşlarıdır.
3-Başkalaşım-metamorfik taşlar 70 000 km2 alan (%9) kaplarlar. Demir,alüminyum,bakır.çinko,kurşun,altın,cıva,uran yum,manganez,antimon ve molibden bu tür taşlarda yaygındır.Edirne,Güney Marmara,Aydın,İçbatı Anadolu,Anamur,Konya,Kastamonu,Yozgat,Sivas,Amasya ,Malatya,Bingöl,Muş,Bitlis ve Van çevrelerinde bu tür taşlara rastlanır.
4-Yerüstü volkanik taşlar yaklaşık 85 000 km2 alan %(10.5) kaplar.Perlit-incitaşı bu tür taşlarda yaygın olarak bulunur.Kuzey Ege,Çanakkale çevresi,Kızılcahamam-Bolu arası,Kapadokya,Hatay ve Erzurum-Kars çevresi, Van Gölü batısında rastlanan taşlardır.
5-60-20 milyon yıl yaşlı 3.Zaman-Tersiyer taşlarda linyit,bor,jips,kayatuzu gibi madenler bulunmaktadır.Bu alanlar yaklaşık 120 000 km2 alan (%15) kaplamaktadır. Zonguldak-Amasra çevresindeki 1.Zaman taşlarında taşkömürüne rastlanır.
6-Petrol oluşum alanları Güneydoğu Anadolu-Adıyaman çevresi,Trakya,Adana ve Tuz Gölü çevresindedir. Yaklaşık 80 000 km2 alan kaplamasına rağmen rezerv yönünden fakirdir.
7- Mardin Mazıdağda 2000 km2 lik alanda fosfat kayalarına rastlanır.