mobidek
29-06-2007, 16:08
Para teorisi ve politikaları 1–6
Ünite 1
Paranın tanımı: Satın alınan mal ve hizmetlerin bedelinin karşı tarafa aktarılmasına ya da borçların geri ödenmesinde genel kabul gören her şeydir.
Paranın fonksiyonları:
a)Değişim aracı olma: Satın alınan mal ve hizmetlerin bedellerinin ödenmesinde nakit ya da çek biçimindeki para kullanılmaktadır. Değişim aracı olarak paranın kullanılması mal ve hizmetin el değiştirmesi sırasında harcanan zamanı ortadan kaldırması nedeniyle ekonomik etkinliği artırmaktadır.
İşlem maliyeti: Mal ve hizmetin değiştirile bilmesi amacıyla harcanan süre işlem maliyeti olarak adlandırılır.
Not: Takasa dayalı bir ekonomide söz konusu işlem maliyeti oldukça fazladır.
Paranın özellikleri:
Standart olma: Bu sayede değeri kolayca öğrenile bilir.
Geniş ölçüde kabul görme: Bu sayede takasın gerektirdiği işlemlerin maliyeti azalır.
Bölüne bilir olma: Bu sayede değişimin gerçekleşmesi kolay olur.
Taşınması kolay olma: Bu sayede risk azala bilir.
Çabuk deforme olmama: Bu sayede uzun süre kullanıla bilir.
Kolayca taklit edilememe: Söz konusu değişim aracına olan güvenin artması.
b)Hesap birimi olma: Ekonomik değerlerin ölçümü amacıyla kullanılması. Mal ve hizmetlerin değerini para bazında ölçeriz.
Takas ekonominde N sayıda mal var ise
N(N–1)/2 ADET FİYATINA İHTİYAÇIMIZ OLUR.
Örnek: ekonomide kullanılan 1000 adet mal ve hizmet varsa gereksinim duyulan fiyat sayısı
1000(1000–1)/2=999.000/2=499.500 olarak bulunur.
c)Değer muhafaza aracı olma: Para zaman içerisinde satın alma gücünün elde tutulmasına sağladığı zaman bir değer muhafaza aracı olarak işlem görür.
Paranın gelişimi:
Mal para: Değerli madenlerin ya da değeri olan materyallerden meydana gelen para sistemine mal para adı verilir.
Gresham yasası: İlk kez 17 yy da yaşamış olan İngiliz SİR Edward Gresham tarafından gündeme getirilmiş olan İYİ PARA KÖTÜ PARA TEORİMİDİR.
T.C. MERKEZ BANKASI’NIN PARA ARZI TANIMLARI
Genellikle dar tanımlı para arzı: Olarak bilinen ve M1 gösterilen para tanımına ticari bankalarda ki vadesiz mevduat (resmi mevduatlar ve bankalar arasında ki mevduat hariç ) ve T.C merkez bankasındaki mevduat dâhil edilmektedir.
Geniş tanımlı para arzı: M2 ile gösterilmektedir.M2 para arzı tanımı M1 para arzına bankalarındaki vadeli mevduatlar ve mevduat sertifikalarının ilave edilmesiyle bulunmaktadır. Özellikle faiz oranlarının yüksek seyrettiği dönemlerde M2 ile M1 arasındaki fark açıklanmaktadır.
Nakit ikamesi: Ekonomide yerli para yerine yabancı para kullanımının yaygınlaşmasıdır.
Para tanımları:
M1=c+DD+DCB(DAR TANIMLI PARA ARZI)
NAKİT +TİCARİ BANKALARDAKİ VADESİZ MEVDUAT +MERKEZ BANKASI MEVDUATLARI
M2=M1+TD(GENİŞ TANIMLI PARA ARZI)
M1 PARA ARZI +TİCARİ BANKALARDAKİ VADELİ MEVDUAT
M2Y=M2+FX
M2 PARA ARZI + DÖVİZ TEVDİYAT HESABLARI
M2YR=M2Y+RP
M2Y PARA ARZI +REPODAKİ FONLAR
M3A=M2+BANKALARDAKİ RESMİ MEVDUAT
M3=M3A+M.B DİGER MEVDUATLAR
M3Y =M3+YURTİÇİ YERLEŞİKLERİN DÖVİZ TEVDİYATI
L=M3Y+REPO HESAPLARI+VARLIGA DAYALI MENKULKIYMETLER +POSTA ÇEKLERİ ÖZEL FİNAS KURUMLARINDAKİ KATILIM PAYLARI+YATIRIM FONLARI
Özet
Paranın neden bir tanım sorunu doğurduğunu ve iktisatçıların para kavr..... yükledikleri Spesifik anlamı açıklaya bilmek: iktisatçılar parayı “satın alınan mal ve hizmetlerin karşı tarafa aktarılmasında ya da borçların geri ödenmesinde genel kabul gören her şey” biçiminde tanımlanır.
Para bir toplumdaki ekonomik organizasyonun temeli oluşturmakta dolayısıyla günümüz ekonomilerine damgasını vuran ihtisaslaşma ve iş bölümü ancak paranın fonksiyonlarını yerine getire bildiği bir ekonomide söz konusu ola bilmektedir.
Para adı verilen iktisadi olgunun bir ekonomik yapı içerisinde yerine getirmesi gereken işlevleri açıklaya bilmek: para genel olarak üç temel fonksiyonu üstlenmektedir. Değişim aracı olma, hesap birimi olma ve değer biriktirme aracı olma. Tarih içinde bu fonksiyonları özellikle değişim aracı olma fonksiyonunu yerine getiren çok çeşitli para biçimleri söz konusudur.
Paranın tarih boyunca geçirdiği dönüşüm sürecini ve bilgi işlem teknolojisindeki gelişmelerin para kavr..... getire bileceği olası yenikleri açıklaya bilmek: takas ekonomisinin getirdiği kısıtlamalardan kurtula bilmek için ilk kez kullanılmasından bu yana paranın biçimi çok önemli değişiklikler göstermiştir. Paranın geçirdiği evrim içerisinde değerli madenlerin para yapılması ve bunlardan kâğıt paraya geçilmesi önemli bir değişimdir.
Diğer yandan önce çeklerin kullanılmaya başlanması ve daha sonra EFT-POS işlemlerinin devreye girmesi paranın evrimdeki önemli gelişmelerdir.
Ekonomik önemi ile para miktarının ölçülmesi konusunda ki farklı yaklaşımları ve ülkemizde kullanılan para stoku tanımlarını açıklaya bilmek: iktisadi açıdan önemine karşın paranın tanımlanması sonucu ister istemez para miktarının belirlenmesinde karşımıza çıkmaktadır. Bu konuda gerek iktisat teorisinin kullanılması gerektiğini savunanlar gerekse kanunun Ampirik olarak ele alınmasını savunanlar doyurucu cevaplar verememektedir.
Ülkemizde TC merkez bankası tarafından yapılan M1, M2, M2Y, M2R, M3A, M3Y ve L olarak adlandırılan çeşitli para stoku tanımlarına göre para miktarı ölçülmektedir.
ÜNİTE 2
BANKALARIN KAYDİ PARA YARATMA SÜRECİ
1-BİR TİCARİ İŞLETME OLARAK BANKA
BANKA: Fon fazlası olan ekonomik birimlerden fon açığı bulunan ekonomik birimlere fon transfer edile bilmesine aracılık eden kurumdur.
Kaydi para veya ya da mevduat parası: Bankaların yarattığı para mevduattan dolayısıyla muhasebe kayıtlarından başka bir şey değildir bu nedenle bankalar tarafından yaratılan paraya Kaydi para denir.
Rezerv: Bankalardaki parayla merkez bankası ve diğer bankalardaki vadesiz mevduatların toplamını ifade eden miktar rezerv denir.
Kısmi rezerv: Bütün banka mevduatlarından çok düşük bir miktar karşılık olarak ellerinde tuttukları rezervlere kısmi rezerv bankacılığı denir.
Mutlak rezerv bankacılığı: Eğer bir banka mevduat borçlarına eşit miktarda rezerv tutuyorsa bu uygulamaya mutlak rezerv bankacılığı denir.
Serbest rezerv: Ani mevduat çıkışlarını karşılamak ve karlı yatırım fırsatlarını değerlendirmek amacıyla bir emniyet unsuru olarak bankaların ellerinde bulundurdukları rezervlerdir.
Mevduat yaratılması:
Merkez bankası: Bankacılık sistemini gözeten ve para politikasının yürütülmesinden sorumlu olan kamu kurumudur.
Bankalar(mevduat kabul eden kurumlar): Kişi ve kurumlardan mevduat kabul eden ve bunlara kredi veren finansal aracılardır.
Mevduat sahipleri: Bankalarda mevduat bulunduran kişi ve kurumlardır.
Bankalardan borçlananlar: Mevduat kabul eden kurumlardan kredi alarak borçlanan kişi ve kurumlardır.
Not: bir: Pasifi ise fon kaynak yapısını
Bankanın aktifi: fon kullanım yapısını gösteri.
Özet
Bir bankanın temel çalışma prensibini ve ekonomide bankacılık sisteminin üstlendiği temel fonksiyonları açıklaya bilmek: bir banka üstlendiği fonksiyonları yerine getirirken para yaratan bir kurumdur. Bankaların Kaydi para yaratabilmelerinin ardında kısmi rezerv bankacılığı adı verilen uygulama yatmaktadır.
Bankalar bir aracı kurum olarak fon fazlası olan ekonomik birimlerden fon transfer edilmesine aracılık ederek ekonomide yatırımların ve verimliliği artmasına katkıda bulunur.
Bankalar zorunlu ve serbest rezerv olmak üzere ellerinde iki tür rezerv bulundururlar. Bunlardan
Serbest rezervler ani mevduat çıkışlarını karşılamak ve karlı yatırım fırsatlarını değerlendire bilmek amacıyla bir emniyet unsuru olarak bankaların ellerinde bulundurdukları rezervlerdir.
Zorunlu rezervler ise bankaların yasalar gereği tutmak zorunda oldukları rezervlerdir.
Bir bankanın nasıl para yarattığını ve bu süreçte belirli olan para metrelerin yaratıla bilecek para miktarı üzerindeki etkileri: kısmı rezerv bankacılığına geçişle birlikte bankalar ellerinde bulundukları rezerv miktarını değiştirerek Kaydi para yaratma olanağına sahip olmuşlardır. Nitelik bankacılık sistemindeki zorunlu rezerv dışındaki tüm sızıntıların sıfıra eşit olduğu varsayım altında bankacılık ilave 1 liralık rezervle zorunlu rezerv oranının tersi ile ölçülen bir katsayı ile çarpımı kadar Kaydi para yarata bilmektedir.
Sızıntı sistemi dâhil edildikçe bankaların Kaydi para yaratma olanakları sınırlanmaktadır. Söz konusu sızıntılar zorunlu rezervler serbest rezervler vadeli mevduatlar ve nakit sızıntılarından kaynaklana sızıntılardır. Bu sızıntıların büyüklülüğü artıkça bankaların yarata bileceği Kaydi para miktarı azala bilir.
Bankaların Kaydi para yaratma güçleri olduğu gibi Kaydi para yok etme gücü de bulunduğu bir gerçektir. Buradaki süreç para yaratılma sürecinin tamamen tersidir.
Ünite 3
Para arzının belirlenmesi:
1-Para arzının belirlenme mekanizması:
Uluslar arası rezervleri (altın döviz gibi)karşılığında
Bankacılık sistemine verilen krediler karşılığında
Kamu kesimine açılan krediler karşılığında
Açık piyasa işlemleri aracılığıyla
Açık piyasa işlemleri: merkez bankasının tahvil ve bono piyasasında devlete ait menkul kıymetleri alıp satarak para yaratması açık piyasa işlemleri denir.
Not: elde nakit tutmanın fırsat maliyeti kaybedilen faizdir.
Not: Serbest rezerv bulundurmanın fırsat maliyeti kaybedilen faizdir.
Dışsal para arzı:
İçsel para arzı: içsel para arzı ergisi POZİTİF EGİMLİ bir ergidir. Yatay eksene diktir.
“para arzının içsel olması”
Not: parasal taban kaynağına ve kullanımına göre hesaplandığında bulunan değer birbirine eşittir.
Not. Yasal olmayan faaliyetler ve kayıt dışı ekonomi para arzını belirleyen nakit tercih oranı üzerinde etki yaratır.
Not: 2001 yılında alınan bir kararla TC merkez bankası parasal taban yaratma yolunda “kamu kesimine kredi karşılığında” Opsiyonda bulunmayacaktır.
Not: vadeli mevduat tercih oranı: halkın vadeli mevduatlarla vadesiz mevduat arasında ki tercihini yansıtır.
Not: para arzının parasal taban ve para çarpanı aracılığı ile belirlenme mekanizması çerçevesinde vadesiz ve vadeli mevduat zorunlu rezerv oranları merkez bankasının karar ve tercihini yansıtır.
Not: bir bankanın yetersiz serbest rezerv tutması halinde katlanacağı maliyeti belirleyen unsurlar
• İnterbank piyasası faiz oranı
• Reeskont faiz oranı
• Kredi faiz oranı
• Tahvil faiz oranı.
Not: Serbest rezervi etkileyen faktörler: 1) piyasa faiz oranı 2) mevduat çıkışlarındaki düzenlilik 3) rezerv borçlanmanın maliyeti 4) finansal sistemdeki istikrar.
Özet
Para çarpanı ve parasal taban kavramları aracılığı ile bir ekonomide para arzının nasıl belirlendiğini açıklaya bilmek: merkez bankaları tarafından yaratılan ve Kaydi para genişlemesine temel teşkil eden parasal büyüklük parasal taban( baz para) olarak adlandırılır. Baz para kaynak ve kullanım olmak üzere iki ayrı cepheden hesaplana bilir. Ancak bu iki yöntem sonucu aynı değer ulaşılması gerekir.
Parasal taban kullanımına göre dolaşımdaki nakit ve bankacılık sisteminin rezervleri topl..... eşittir.
Parasal tabanı para arzı ile ilişkilendiren kat sayı para çarpanıdır. Para çarpanı para arzının kaps..... dâhil edilen büyüklüklerine göre farklı biçimde ifade edile bilir. Genel anlamda para çarpanı belirleyen parametreler nakit tercih oranı vadeli mevduat tercih oranı serbest rezerv tercih oranı ve zorunlu rezerv oranlarıdır.
Para arzının belirlenmesi sürecinde para çarpanın ve parasal tabanı etkileyen faktörleri belirleyerek bunların para arzı üzerindeki olası etkileri açıklaya bilmek: para arzının belirlenme sürecinde rol oynayan faktörler para çarpanı ve parasal taban bağlamında değerlendirile bilir. Dar tanımlı para arzı kavramı esas alındığı sürece para çarpanını oluşturan para metreler çarpan arasında ters yönlü bir ilişki söz konusudur. Geniş tanımlı para arzı esas alındığı ise sadece vadeli mevduat tercih oranı çarpanı doğru yönlü etkilemekte diğerlerinin yarattığı etkinin yönü değişmemektedir.
Merkez bankası tarafından doğrudan kontrol edile bilen bir değişken olan parasal tabanla para arzı arasında doğru yönlü bir ilişkiden söz edile bilir. Parasal taban para arzı değişliklerini açıklamada kullanılabilecek en önemli değişken niteliğindedir.
Para arzının belirlenmesi mekanizması çerçevesinde oluşturula bilecek para arzı eğrisini ve bu konudaki farklı görüşlerini açıklaya bilmek: para arzı eğrisi faiz oranı ile para arzı arasındaki ilişkileri gösteren bir eğridir. Para çarpının da yer alan ve halkın tercihleriyle bankaların tercihlerini yansıtan para metrelerin faiz oranlarından etkilenmediği savunuluyorsa dışsal para arzından, eğerki parametrelerin faiz oranlarından etkilendiği düşünülüyorsa içsel para arzından söz edilmektedir.
Para arızının dışsal olması durumunda çizilecek para arz eğrisi yatay eksene dik bir doğru ile gösterile bilir. Para arzının içsel olarak kullanılması durumunda ise faiz oranı değişiklikleri karşısında mevduat sahiplerinin bankaların davranışları sonucu faiz oranı karşısında pozitif eğime sahip para arzı eğrisi çizilmesi gerekir.
Ünite 1
Paranın tanımı: Satın alınan mal ve hizmetlerin bedelinin karşı tarafa aktarılmasına ya da borçların geri ödenmesinde genel kabul gören her şeydir.
Paranın fonksiyonları:
a)Değişim aracı olma: Satın alınan mal ve hizmetlerin bedellerinin ödenmesinde nakit ya da çek biçimindeki para kullanılmaktadır. Değişim aracı olarak paranın kullanılması mal ve hizmetin el değiştirmesi sırasında harcanan zamanı ortadan kaldırması nedeniyle ekonomik etkinliği artırmaktadır.
İşlem maliyeti: Mal ve hizmetin değiştirile bilmesi amacıyla harcanan süre işlem maliyeti olarak adlandırılır.
Not: Takasa dayalı bir ekonomide söz konusu işlem maliyeti oldukça fazladır.
Paranın özellikleri:
Standart olma: Bu sayede değeri kolayca öğrenile bilir.
Geniş ölçüde kabul görme: Bu sayede takasın gerektirdiği işlemlerin maliyeti azalır.
Bölüne bilir olma: Bu sayede değişimin gerçekleşmesi kolay olur.
Taşınması kolay olma: Bu sayede risk azala bilir.
Çabuk deforme olmama: Bu sayede uzun süre kullanıla bilir.
Kolayca taklit edilememe: Söz konusu değişim aracına olan güvenin artması.
b)Hesap birimi olma: Ekonomik değerlerin ölçümü amacıyla kullanılması. Mal ve hizmetlerin değerini para bazında ölçeriz.
Takas ekonominde N sayıda mal var ise
N(N–1)/2 ADET FİYATINA İHTİYAÇIMIZ OLUR.
Örnek: ekonomide kullanılan 1000 adet mal ve hizmet varsa gereksinim duyulan fiyat sayısı
1000(1000–1)/2=999.000/2=499.500 olarak bulunur.
c)Değer muhafaza aracı olma: Para zaman içerisinde satın alma gücünün elde tutulmasına sağladığı zaman bir değer muhafaza aracı olarak işlem görür.
Paranın gelişimi:
Mal para: Değerli madenlerin ya da değeri olan materyallerden meydana gelen para sistemine mal para adı verilir.
Gresham yasası: İlk kez 17 yy da yaşamış olan İngiliz SİR Edward Gresham tarafından gündeme getirilmiş olan İYİ PARA KÖTÜ PARA TEORİMİDİR.
T.C. MERKEZ BANKASI’NIN PARA ARZI TANIMLARI
Genellikle dar tanımlı para arzı: Olarak bilinen ve M1 gösterilen para tanımına ticari bankalarda ki vadesiz mevduat (resmi mevduatlar ve bankalar arasında ki mevduat hariç ) ve T.C merkez bankasındaki mevduat dâhil edilmektedir.
Geniş tanımlı para arzı: M2 ile gösterilmektedir.M2 para arzı tanımı M1 para arzına bankalarındaki vadeli mevduatlar ve mevduat sertifikalarının ilave edilmesiyle bulunmaktadır. Özellikle faiz oranlarının yüksek seyrettiği dönemlerde M2 ile M1 arasındaki fark açıklanmaktadır.
Nakit ikamesi: Ekonomide yerli para yerine yabancı para kullanımının yaygınlaşmasıdır.
Para tanımları:
M1=c+DD+DCB(DAR TANIMLI PARA ARZI)
NAKİT +TİCARİ BANKALARDAKİ VADESİZ MEVDUAT +MERKEZ BANKASI MEVDUATLARI
M2=M1+TD(GENİŞ TANIMLI PARA ARZI)
M1 PARA ARZI +TİCARİ BANKALARDAKİ VADELİ MEVDUAT
M2Y=M2+FX
M2 PARA ARZI + DÖVİZ TEVDİYAT HESABLARI
M2YR=M2Y+RP
M2Y PARA ARZI +REPODAKİ FONLAR
M3A=M2+BANKALARDAKİ RESMİ MEVDUAT
M3=M3A+M.B DİGER MEVDUATLAR
M3Y =M3+YURTİÇİ YERLEŞİKLERİN DÖVİZ TEVDİYATI
L=M3Y+REPO HESAPLARI+VARLIGA DAYALI MENKULKIYMETLER +POSTA ÇEKLERİ ÖZEL FİNAS KURUMLARINDAKİ KATILIM PAYLARI+YATIRIM FONLARI
Özet
Paranın neden bir tanım sorunu doğurduğunu ve iktisatçıların para kavr..... yükledikleri Spesifik anlamı açıklaya bilmek: iktisatçılar parayı “satın alınan mal ve hizmetlerin karşı tarafa aktarılmasında ya da borçların geri ödenmesinde genel kabul gören her şey” biçiminde tanımlanır.
Para bir toplumdaki ekonomik organizasyonun temeli oluşturmakta dolayısıyla günümüz ekonomilerine damgasını vuran ihtisaslaşma ve iş bölümü ancak paranın fonksiyonlarını yerine getire bildiği bir ekonomide söz konusu ola bilmektedir.
Para adı verilen iktisadi olgunun bir ekonomik yapı içerisinde yerine getirmesi gereken işlevleri açıklaya bilmek: para genel olarak üç temel fonksiyonu üstlenmektedir. Değişim aracı olma, hesap birimi olma ve değer biriktirme aracı olma. Tarih içinde bu fonksiyonları özellikle değişim aracı olma fonksiyonunu yerine getiren çok çeşitli para biçimleri söz konusudur.
Paranın tarih boyunca geçirdiği dönüşüm sürecini ve bilgi işlem teknolojisindeki gelişmelerin para kavr..... getire bileceği olası yenikleri açıklaya bilmek: takas ekonomisinin getirdiği kısıtlamalardan kurtula bilmek için ilk kez kullanılmasından bu yana paranın biçimi çok önemli değişiklikler göstermiştir. Paranın geçirdiği evrim içerisinde değerli madenlerin para yapılması ve bunlardan kâğıt paraya geçilmesi önemli bir değişimdir.
Diğer yandan önce çeklerin kullanılmaya başlanması ve daha sonra EFT-POS işlemlerinin devreye girmesi paranın evrimdeki önemli gelişmelerdir.
Ekonomik önemi ile para miktarının ölçülmesi konusunda ki farklı yaklaşımları ve ülkemizde kullanılan para stoku tanımlarını açıklaya bilmek: iktisadi açıdan önemine karşın paranın tanımlanması sonucu ister istemez para miktarının belirlenmesinde karşımıza çıkmaktadır. Bu konuda gerek iktisat teorisinin kullanılması gerektiğini savunanlar gerekse kanunun Ampirik olarak ele alınmasını savunanlar doyurucu cevaplar verememektedir.
Ülkemizde TC merkez bankası tarafından yapılan M1, M2, M2Y, M2R, M3A, M3Y ve L olarak adlandırılan çeşitli para stoku tanımlarına göre para miktarı ölçülmektedir.
ÜNİTE 2
BANKALARIN KAYDİ PARA YARATMA SÜRECİ
1-BİR TİCARİ İŞLETME OLARAK BANKA
BANKA: Fon fazlası olan ekonomik birimlerden fon açığı bulunan ekonomik birimlere fon transfer edile bilmesine aracılık eden kurumdur.
Kaydi para veya ya da mevduat parası: Bankaların yarattığı para mevduattan dolayısıyla muhasebe kayıtlarından başka bir şey değildir bu nedenle bankalar tarafından yaratılan paraya Kaydi para denir.
Rezerv: Bankalardaki parayla merkez bankası ve diğer bankalardaki vadesiz mevduatların toplamını ifade eden miktar rezerv denir.
Kısmi rezerv: Bütün banka mevduatlarından çok düşük bir miktar karşılık olarak ellerinde tuttukları rezervlere kısmi rezerv bankacılığı denir.
Mutlak rezerv bankacılığı: Eğer bir banka mevduat borçlarına eşit miktarda rezerv tutuyorsa bu uygulamaya mutlak rezerv bankacılığı denir.
Serbest rezerv: Ani mevduat çıkışlarını karşılamak ve karlı yatırım fırsatlarını değerlendirmek amacıyla bir emniyet unsuru olarak bankaların ellerinde bulundurdukları rezervlerdir.
Mevduat yaratılması:
Merkez bankası: Bankacılık sistemini gözeten ve para politikasının yürütülmesinden sorumlu olan kamu kurumudur.
Bankalar(mevduat kabul eden kurumlar): Kişi ve kurumlardan mevduat kabul eden ve bunlara kredi veren finansal aracılardır.
Mevduat sahipleri: Bankalarda mevduat bulunduran kişi ve kurumlardır.
Bankalardan borçlananlar: Mevduat kabul eden kurumlardan kredi alarak borçlanan kişi ve kurumlardır.
Not: bir: Pasifi ise fon kaynak yapısını
Bankanın aktifi: fon kullanım yapısını gösteri.
Özet
Bir bankanın temel çalışma prensibini ve ekonomide bankacılık sisteminin üstlendiği temel fonksiyonları açıklaya bilmek: bir banka üstlendiği fonksiyonları yerine getirirken para yaratan bir kurumdur. Bankaların Kaydi para yaratabilmelerinin ardında kısmi rezerv bankacılığı adı verilen uygulama yatmaktadır.
Bankalar bir aracı kurum olarak fon fazlası olan ekonomik birimlerden fon transfer edilmesine aracılık ederek ekonomide yatırımların ve verimliliği artmasına katkıda bulunur.
Bankalar zorunlu ve serbest rezerv olmak üzere ellerinde iki tür rezerv bulundururlar. Bunlardan
Serbest rezervler ani mevduat çıkışlarını karşılamak ve karlı yatırım fırsatlarını değerlendire bilmek amacıyla bir emniyet unsuru olarak bankaların ellerinde bulundurdukları rezervlerdir.
Zorunlu rezervler ise bankaların yasalar gereği tutmak zorunda oldukları rezervlerdir.
Bir bankanın nasıl para yarattığını ve bu süreçte belirli olan para metrelerin yaratıla bilecek para miktarı üzerindeki etkileri: kısmı rezerv bankacılığına geçişle birlikte bankalar ellerinde bulundukları rezerv miktarını değiştirerek Kaydi para yaratma olanağına sahip olmuşlardır. Nitelik bankacılık sistemindeki zorunlu rezerv dışındaki tüm sızıntıların sıfıra eşit olduğu varsayım altında bankacılık ilave 1 liralık rezervle zorunlu rezerv oranının tersi ile ölçülen bir katsayı ile çarpımı kadar Kaydi para yarata bilmektedir.
Sızıntı sistemi dâhil edildikçe bankaların Kaydi para yaratma olanakları sınırlanmaktadır. Söz konusu sızıntılar zorunlu rezervler serbest rezervler vadeli mevduatlar ve nakit sızıntılarından kaynaklana sızıntılardır. Bu sızıntıların büyüklülüğü artıkça bankaların yarata bileceği Kaydi para miktarı azala bilir.
Bankaların Kaydi para yaratma güçleri olduğu gibi Kaydi para yok etme gücü de bulunduğu bir gerçektir. Buradaki süreç para yaratılma sürecinin tamamen tersidir.
Ünite 3
Para arzının belirlenmesi:
1-Para arzının belirlenme mekanizması:
Uluslar arası rezervleri (altın döviz gibi)karşılığında
Bankacılık sistemine verilen krediler karşılığında
Kamu kesimine açılan krediler karşılığında
Açık piyasa işlemleri aracılığıyla
Açık piyasa işlemleri: merkez bankasının tahvil ve bono piyasasında devlete ait menkul kıymetleri alıp satarak para yaratması açık piyasa işlemleri denir.
Not: elde nakit tutmanın fırsat maliyeti kaybedilen faizdir.
Not: Serbest rezerv bulundurmanın fırsat maliyeti kaybedilen faizdir.
Dışsal para arzı:
İçsel para arzı: içsel para arzı ergisi POZİTİF EGİMLİ bir ergidir. Yatay eksene diktir.
“para arzının içsel olması”
Not: parasal taban kaynağına ve kullanımına göre hesaplandığında bulunan değer birbirine eşittir.
Not. Yasal olmayan faaliyetler ve kayıt dışı ekonomi para arzını belirleyen nakit tercih oranı üzerinde etki yaratır.
Not: 2001 yılında alınan bir kararla TC merkez bankası parasal taban yaratma yolunda “kamu kesimine kredi karşılığında” Opsiyonda bulunmayacaktır.
Not: vadeli mevduat tercih oranı: halkın vadeli mevduatlarla vadesiz mevduat arasında ki tercihini yansıtır.
Not: para arzının parasal taban ve para çarpanı aracılığı ile belirlenme mekanizması çerçevesinde vadesiz ve vadeli mevduat zorunlu rezerv oranları merkez bankasının karar ve tercihini yansıtır.
Not: bir bankanın yetersiz serbest rezerv tutması halinde katlanacağı maliyeti belirleyen unsurlar
• İnterbank piyasası faiz oranı
• Reeskont faiz oranı
• Kredi faiz oranı
• Tahvil faiz oranı.
Not: Serbest rezervi etkileyen faktörler: 1) piyasa faiz oranı 2) mevduat çıkışlarındaki düzenlilik 3) rezerv borçlanmanın maliyeti 4) finansal sistemdeki istikrar.
Özet
Para çarpanı ve parasal taban kavramları aracılığı ile bir ekonomide para arzının nasıl belirlendiğini açıklaya bilmek: merkez bankaları tarafından yaratılan ve Kaydi para genişlemesine temel teşkil eden parasal büyüklük parasal taban( baz para) olarak adlandırılır. Baz para kaynak ve kullanım olmak üzere iki ayrı cepheden hesaplana bilir. Ancak bu iki yöntem sonucu aynı değer ulaşılması gerekir.
Parasal taban kullanımına göre dolaşımdaki nakit ve bankacılık sisteminin rezervleri topl..... eşittir.
Parasal tabanı para arzı ile ilişkilendiren kat sayı para çarpanıdır. Para çarpanı para arzının kaps..... dâhil edilen büyüklüklerine göre farklı biçimde ifade edile bilir. Genel anlamda para çarpanı belirleyen parametreler nakit tercih oranı vadeli mevduat tercih oranı serbest rezerv tercih oranı ve zorunlu rezerv oranlarıdır.
Para arzının belirlenmesi sürecinde para çarpanın ve parasal tabanı etkileyen faktörleri belirleyerek bunların para arzı üzerindeki olası etkileri açıklaya bilmek: para arzının belirlenme sürecinde rol oynayan faktörler para çarpanı ve parasal taban bağlamında değerlendirile bilir. Dar tanımlı para arzı kavramı esas alındığı sürece para çarpanını oluşturan para metreler çarpan arasında ters yönlü bir ilişki söz konusudur. Geniş tanımlı para arzı esas alındığı ise sadece vadeli mevduat tercih oranı çarpanı doğru yönlü etkilemekte diğerlerinin yarattığı etkinin yönü değişmemektedir.
Merkez bankası tarafından doğrudan kontrol edile bilen bir değişken olan parasal tabanla para arzı arasında doğru yönlü bir ilişkiden söz edile bilir. Parasal taban para arzı değişliklerini açıklamada kullanılabilecek en önemli değişken niteliğindedir.
Para arzının belirlenmesi mekanizması çerçevesinde oluşturula bilecek para arzı eğrisini ve bu konudaki farklı görüşlerini açıklaya bilmek: para arzı eğrisi faiz oranı ile para arzı arasındaki ilişkileri gösteren bir eğridir. Para çarpının da yer alan ve halkın tercihleriyle bankaların tercihlerini yansıtan para metrelerin faiz oranlarından etkilenmediği savunuluyorsa dışsal para arzından, eğerki parametrelerin faiz oranlarından etkilendiği düşünülüyorsa içsel para arzından söz edilmektedir.
Para arızının dışsal olması durumunda çizilecek para arz eğrisi yatay eksene dik bir doğru ile gösterile bilir. Para arzının içsel olarak kullanılması durumunda ise faiz oranı değişiklikleri karşısında mevduat sahiplerinin bankaların davranışları sonucu faiz oranı karşısında pozitif eğime sahip para arzı eğrisi çizilmesi gerekir.